* L* GTHT@ ĐÔNG-Y THƯỜNG-THỨC ( C.II:4&5 ) MẠCH PHỨC-HỢP & MẠCH CHÂN-TẠNG ; MẠCH PHỤ-NỮ & MẠCH TRẺ EM ?
29 October 2014, 06:45 PM
( C.II:4 ) MẠCH PHỨC-HỢP & MẠCH CHÂN-TẠNG.
* Mạch Phức-Hợp ;là loại mạch đan-lồng gồm 2 thể-mạch trở lên hợp-thành mạch-tượng , nên còn gọi là Mạch Tương-Liên . Do một quá-trình bệnh-lý phức-tạp của nhiều nguyên-nhân khác nhau.
Trạng-thái Chính-Khí và tính-chất mạnh-yếu của Tà-Khí thay-đổi không ổn-định nên nhiều loại mạch có thể xuất-hiện cùng một lúc , hình-thành nên dạng phức-hợp mạch.
Chủ-chứng của phức-hợp mạch thường là chủ-chứng của mỗi mạch diễn-biến kết-hợp lại ;như Mạch Phù-Chủ Biểu-Chứng ;Mạch Khẩn-Chủ Hàn-Chứng ;Mạch Phù-Khẩn Chủ-Chứng Biểu-Hàn ;Mạch Trầm-Chủ Chứng-Lý ;Mạch Sác-Chủ Chứng-Nhiệt ;Mạch Sác-Chủ Chứng-Lý Nhiệt ...
Một số mạch phức-hợp với chủ-chứng thường gặp trên lâm-sàng :
+ Mạch Phù-Khẩn.
Chủ-chứng về Biểu-Hàn hoặc chứng Phong-Hàn-Tý.
+ Mạch Phù-Hoãn.
Chủ-chứng thuộc về Kinh Thái-Dương trúng Phong , tức chứng Biểu-Hư.
+ Mạch Phù-Sác.
Chủ-chứng Biểu-Nhiệt.
+ Mạch Phù-Hoạt.
Chủ-chứng Biểu-Thấp hoặc chứng Biểu-Đàm ở người Đàm-Thấp thịnh.
+ Mạch Trầm-Trì.
Chủ-chứng Lý-Hàn.
+ Mạch Trầm-Khẩn.
Chủ-chứng Lý-Thực-Hàn , các chứng nội-tà có gây đau bên-trong.
+ Mạch Trầm-Huyền.
Chủ-chứng về Can-Khí Uất-Trệ hoặc Đàm-Ẩm Tích-Kết bên-trong.
+ Mạch Trầm-Hoãn.
Chủ-chứng về Tỳ-Hư Thủy-Thấp ứ-trệ.
+ Mạch Trầm-Sáp.
Chủ-chứng Huyết-ứ Hàn-Tà ngưng-trệ ;Dương-Khí Hư-mất hoặc giảm-sút công-năng hành-huyết.
+ Mạch Trầm-Tế.
Chủ-chứng thuộc Huyết-Hư ;Tân-Dịch hao-tổn hoặc bệnh về Thấp.
+ Mạch Trầm-Tế-Sác.
Chủ-chứng Hư-Nhiệt ;Âm-Hư ;Khí-Huyết đều Hư.  
Answer
Votes: 1953

+ Mạch Giải-Sách.
Dạng mạch đập-nhịp tán-loạn , lúc nhanh lúc chậm không chừng , như tháo-gỡ dây rối ; Chủ-chứng thuộc về hệ-Thận và Mệnh-Môn nhược-liệt , do 5 Tạng đều đã suy-kiệt.
+ Mạch Đàn-Thạch.
Dạng mạch sâu giữa gân-cơ ; mạch-thế cấp-xúc mà cứng như vỗ vào đá ; Biểu-hiện của Thận-Khí Bế-Tuyệt.
...
- Mạch Chuyển-Đậu.
Dạng mạch như hình hạt-đậu chuyển-xoay cực nhanh , nhịp-mạch rất khó đếm-định ; Thuộc Quái-Mạch của Tâm ; Chủ Tinh-Khí Tạng-Phủ đều suy-kiệt.
- Mạch Ma-Thúc-Xúc.
Dạng mạch rất nhỏ và dính như hạt-mè , nhịp-đập bặt-loạn rất không đều ; là chứng nguy thuộc Vệ-Khô Dinh-Huyết Kiệt.
- Mạch Đôn-Đao.
Dạng mạch dồn đến như sờ vào lưỡi dao sắc , đập rất nhanh rất khó đếm , trên điện-tâm-đồ gần như là một đường duỗi thẳng ; là biểu-trạng cấp-chứng Tinh-Khí Cạn-Tuyệt.
*
( C.II:5 ) MẠCH PHỤ-NỮ.
Người nữ có chu-kỳ kinh-nguyệt , thụ-thai mang-thai , sinh-đẻ ... cho nên về sinh-lý và bệnh-lý cũng có những đặc-điểm biểu-hiện riêng-khác so với nam-giới ; Do đó lúc chẩn-định mạch-cảnh cần lưu-ý về các đặc-điểm riêng-khác này.
+ Mạch lúc có kinh , đang hành-kinh ; tự-nhiên mạch-dạng ở Bộ-Quan và Bộ-Xích Bên-Trái có mạch-tượng Hồng và Đại hơn Bên-Phải.
Thân-nhiệt cao hơn bình-thường dù người không sốt , miệng không đắng , bụng không cứng không trương-đầy , là biểu-chứng sắp có kinh.
Mạch ở Bộ-Thốn và Bộ-Quan điều-hòa mà mạch ở Bộ-Xích Tế-Sáp hoặc Tế-Nhược , là triệu-chứng kinh-nguyệt không thông-lợi,
Trường-hợp tắc-bế kinh , thì mạch Bộ-Xích Hư-Tế-Sáp ; phần lớn do tinh-huyết suy-tổn.
Khi là mạch Xích Huyền-Hoạt ở người mập đẫy-đà , là triệu-chứng đàm-tụ nhiều , phần lớn do bên-trong Đàm-Thấp ứ-trệ ; khi có dạng mạch Xích Huyền-Sáp là do khí-trệ huyết-ứ.

+ Mạch có Thai và lúc trong thời mang-thai.
Đàn-bà , trước kinh-nguyệt đều và bình-thường , đột-ngột tắc-kinh , có mạch-tượng Hoạt-Sác điều-hòa có-lực , kèm theo chán-ăn buồn-nôn , ụa-ọe hôi-cơm tanh-cá , thèm chất chua-cay , dị-biệt có khi ăn-sàm , là dấu-hiệu biểu-trạng cấn-thai đã-đang tượng-hình thai.
Chương " Âm-Dương Biệt-Luận " Sách Tố-Vấn , ghi " Âm-Bác Dương-Biệt ; Vị Chi Hữu-Tử ", nghĩa là Mạch-Xích ở phụ-nữ đập-nhịp mạnh Hoạt-Sác có-lực , là có Thai-Bào , vì Mạch-Xích và Bào-Thai đều thuộc mạch Thận-Khí ; Mạch-Xích tăng-trưởng mạnh là Thận-Khí thịnh đủ để đáp-ứng nuôi-dưỡng cho Thai ; Thận-Khí suy-hư nhược-tổn thì Thai hư-hoại chết-lưu hoặc sẩy-thai.

Chẩn Nhâm-Thần Mạch-Quyết trong Mạch-Kinh của Vương Thúc-Hòa ghi :
Can vi huyết hề , phế vị khí ; Huyết vi vinh hề , khí vị vệ.
Âm dương phối ngẫu , bất sâm si ; Lưỡng tạng thông hòa giai loại lệ.
Huyết suy khí vượng định vô nhâm ; Huyết vượng khí suy ưng hữu thể.
Thốn-Vi Quan-Hoạt Xích Đới Sác ; Lưu lợi vãng lai tinh tước trác.
Tiểu nhi chi mạch dĩ kiến hình !
Sổ nguyệt hoài đam do vị giác.
Tả tật vi nam Hữu tật nữ ; Lưu lợi tương thông , tốc lai khứ.
Lưỡng thủ Quan Hoạt Đại tương ứng ; Hữu hình diệc tại thông tiền ngữ.
Tiểu nhi chi hình nãi thành dựng.
Tả thủ đới tung : Lưỡng cả nam ; Hữu thủ đới hoành : Nhất song nữ.
Tả thủ mạch nghịch sinh tam nam ; Hữu thủ mạch thuận hoàn tam nữ.
Thốn-Quan-Xích Bộ quân tương ứng : Nhất nam Nhất nữ , phân hình chứng.
Tả thủ Trầm-Thực chẩn thị nam ; Hữu thủ Phù-Đại chẩn vi nữ.
Chư Dương vi nam ; Chư Âm nữ.
Chỉ hạ phân minh trường ký thử.
Tam Bộ Trầm chính đẳng vô nghi ; Xích Bộ bất chỉ chân thai phụ !
Phu thừa Phu hề , tung khí vụ ; Thê thừa Phu hề , hoành khí trợ.
Tử thừa Mẫu hề , nghịch khí tham ; Mẫu thừa Tử hề , thuận khí lộ.
Huyền Khẩn Lao Cường Hoạt giả an.
Trầm Tế Nhi Vi qui tuyền lộ.

( Dịch nghĩa : Phép xem mạch có thai )
Can chủ Huyết chừ Phế chủ Khí ; Huyết là Vinh chừ Khí là Vệ.
Âm Dương đôi lứa chẳng so le ; Hai Tạng thông hòa cùng một lệ.
Huyết suy Khí vượng quyết không Thai ; Huyết vượng Khí suy ắt có sài.
Thốn-Vi Quan-Hoạt Xích hơi Sác ; Đi lại trơn tru hoặc Tước Trác.
Ấy là con trẻ đặng hình rồi ; Mới vài tháng nên chưa biết thôi !
Tả mau là Trai ; Hữu mau là Gái.
Trơn tru thông nhau mau đi lại.
Quan Bộ hai tay Hoạt và Đại ; Có Thai nhưng có cũng là mới.
Thấy hình con trẻ ; Thai là phải.
Tay Tả thấy Tung : Hai đứa Trai.
Tay Hữu thấy Hoành : Gái một đôi.
Tay Trái mạch nghịch : Ba đứa rồi ...
Thốn Quan Xích hai bên đều nhau : Một Trai Một Gái có sai đâu.
Tay Trái Trầm-Thật : Trai chắc hẳn ; Tay Phải Trầm-Thật : Gái rõ mầu.
Dương-Mạch là Trai ; Âm-Mạch Gái.
Rõ ràng dưới khẩu-mạch nhớ lấy ; Ba Bộ Trầm đều chẳng còn ngờ.
Xích Bộ không dứt , có Thai đấy !
Mạch Thê át Phu , gọi là Hoành ; Mạch Phu át Thê , Tung đã rành.
Mạch Tử thừa Mẫu Thực nghịch Khí ; Mạch Mẫu thừa Tử mới thuận tình.
Huyền Khẩn Lao Hoạt được yên ổn
Trầm Tế hay Vi , ngặt đã đành ...

Chương " Bình-Nhân Khí-Tượng Luận " Sách Tố-Vấn , ghi rõ " Thủ Thiếu-Âm Mạch-Động Thâm-Giả ; Nhậm-Tử Dã " nghĩa là ở Bộ-Thốn bên-trái hoặc ở huyệt Thần-Môn của Kinh Thủ Thiếu-Âm bên-trái , mà mạch-cảnh đập-nhịp mạnh hơn bình thường , có mạch-tượng Hoạt-Sác Hữu-Lực Điều-Hòa , là có biểu-hiện của Thai ; vì Bộ-Thốn bên-trái và huyệt Thần-Môn đều thuộc Tâm ; Tâm chủ Huyết ; Huyết dưỡng Thai , cho nên mạch Thủ Thiếu-Âm đập mạnh là dấu-hiệu huyết-áp tập-trung dưỡng-thai.
Trường-hợp sau khi đã có thai , mà mạch-trạng Tế-Nhược tức Khí-Huyết hư-suy bất-túc , bất-kháng ôn-dưỡng , bào-thai không được cung-nuôi tốt , hoặc bào-thai phát-triển kém , có sự khiếm-khuyết bẩm-thụ không hoàn-thiện đầy-đủ , hoặc có thể hư-thai không giữ được thai.

Dưỡng Thai , hỏi phụ-nhân khoa
Xin nghe các chứng đàn-bà có thai :
Coi trong Kinh-Lạc mười hai ; Chia theo mười tháng nuôi thai xưa bàn.
Dưỡng thai một tháng Kinh Can ; Hai tháng Kinh Đởm ; Ba sang Tâm-Bào.
Bốn tháng Kinh Tiểu-Trường trao ; Năm tháng Tỳ dưỡng ; Sáu vào Vị hương.
Bảy tháng Kinh Phế nuôi thường ; Bước qua tám tháng Đại-Trường thay phiên
Chín tháng Kinh Thận nối liền ; Trọn phần mười tháng về miền Bàng-Quang.
Mười Kinh mười tháng chia đàng ; Âm-Dương Thủ-Túc nuôi bàn Xung-Nhâm
Cớ sao Kinh Thiếu-Âm Tâm ; Cùng Tam-Tiêu Phủ chẳng cầm nuôi thai ?
Môn rằng , một việc dưỡng thai ; Có lời Sào-Thị để bài sách biên.
Tâm làm mẹ Tạng chủ chuyên ; Tam-Tiêu Phủ ấy làm truyền tống Quan.
Gốc Thai lấy máu làm sang ; Máu nhờ Tâm chủ tóm đàng Mạch-Kinh.
Cho hay Mạch máu các Kinh ; Nhóm nuôi chửa-nghén nên hình bởi Tâm.
Phải nhường Kinh Thủ Thiếu-Âm ; Chẳng chia phiên thứ mối cầm chủ trương
Gẫm trong Kinh-Lạc Âm-Dương ; Năm Hành đắp đổi lẽ thường sinh nhau.
Có ông Phùng-Thị nối sau ; Gốc theo Kinh chỉ lời mầu luận cao.
Kinh rắng Tâm với Tâm-Bào ; Tuy chia hai mạch thực vào một nơi.
Mười hai Kinh-Lạc máu-hơi ; Ngày nào chẳng khắp vào nơi trong mình.
Có thai rồi lại bế kinh ; Vầy hơi nhóm máu đồng tình nuôi thai.
Lấy lời Sào-Thị luận thai ; So lời Phùng-Thị ngắn-dài khác nhau.
Học thời sáng lẽ làm đầu ; Lời nào xác lý phải cầu xét coi !

Trường-hợp mạch-trạng Trầm-Sáp Vô-Lực , tức Tinh-Huyết không đủ ; Dương-Khí khuy-hư suy-nhược , biểu-hiện thai chết lưu , cần hết sức chú-ý.
Mạch-Chứng Lộng-Thai :
Chữ rằng , trong bụng đàn-bà ; Có thai mấy chứng sách đà rõ biên.
Loại như Tử-Giản Tử-Huyền ; Tử thũng Tử khí Tử phiền Tử lâm
Bao nhiêu chứng Tử hoài Nhâm ; Đều nhân hơi-nghén gây thầm đau-trong.
Đã hay chứng Giản là Phong ; Thũng khí là Thấp , đều trong bụng truyền
Hơi đi nghịch , ấy là Huyền ; Nóng trong nóng dưới làm phiền làm lâm.
Đàm nhiều làm chứng Ố-tâm ; Dưới hư làm chứng đau xăm chuyển bào.
Thai động thời bụng đau cào ; Lậu thai bụng lớn đều trào máu ra.
Chứng thai động lậu khác xa ; Động là Khí-bách Lậu là Nhiệt-thương.
Thấy lời Thai-luận chứng thường ; E chưa đủ tháng hư mình người thai.
Nữa thời muốn hốt an-thai ; E cạn ngày tháng khai hoa lỗi kỳ.
Muốn cho khỏi tiếng Tục-y ; Xin phân chứng ấy lấy chi vạn tuyền ?
Môn rằng mấy chứng Thai-tiền ; Người đà thấy đặng sách biên luận tường.
Lệ thai mười tháng là thường ; Đến ngày con-đỏ tìm đường chun ra.
Bụng đau cấp-xúc rên la ; Lưng đau như gãy , mắt hoa bay ngời.
Ví như dưa chín cuống rồi ; Trái chín mới thấy bay hơi thơm lành.
Gọi rằng Chính-Sản cho minh ; Hiệp coi đặng mạch thẩm tình gần xa.
Thai vừa bảy tám tháng qua ; Thoắt la chuyển bụng ấy là lộng-thai.
Tên rằng Thí-Nguyệt động ngày ; Bụng đau xăm-xĩa lài-xài nhặt-lơi.
Tục rằng Đau dạo đường chơi ; Con chưa đủ tháng nào rời mẹ đâu !
Làm Thầy chẳng khá cầu mau ; Hỏi tra ngày tháng trước sau cho rành.
Chỉn coi một mạch ly kinh ; Lộng-thai Chính-sản tình-hình khác xa.
Nhâm-Thần đến bữa khai-hoa ; Dù không thuốc giục đẻ ra cũng thành.
Lẽ trời nào đợi thôi sinh ; Thôi sinh lỗi dụng hại mình người ta.
Thử xem Kén-Bướm Trứng-Gà ; Đủ ngày rồi cắn mỏ ra con bầy.
An-thai lỗi dụng cũng gay ; Đến ngày ưng đẻ bị Thầy cản con.
Muốn nên điều lẽ vuông-tròn ; Lộng-thai Chính-sản chừng còn tay ta ?!
Đã ly-kinh ấy cho ra ; Chưa ly-kinh ấy hiệp-hòa máu-hơi.

+ Mạch lúc sắp sanh.
Ly Kinh Mạch Quyết :
Nhất Tức Lục Chí Mạch Ly Kinh . Trầm Tế Nhi Hoạt Dã Đồng Danh
Dạ Bán Giác Thống Ưng Phân Đản . Lai Triệu Nhật Ngọ Định Tri Sinh.
( Phép xem Mạch Ly-Kinh )
Một hơi sáu lần đến : Ly Kinh
Trầm Tế mà Hoạt cũng cùng danh
Nửa đêm thấy đau chắc sắp Cử
Sớm mai Trưa mai sẽ thấy Sinh.

Đối với mạch của Thai-Phụ sắp sanh ; Sách " Chư Bệnh Nguyên Hậu Luận " của Sào Nguyên-Phương , viết :" Thai-phụ mà Mạch-Xích căng như dây thừng chuyển sang thành trơn-tru như hạt-châu là sắp sanh " ; Sách " Y-Tồn " của Vương Nhan-Xương , viết :" Thai-phụ mà hai bên đốt-cuối của ngón-tay giữa chưa có mạch-đập là chưa sanh ; Khi có mạch-đập , thêm bụng-dưới và vùng ngang thắt-lưng đau-trằn từng cơn , mắt-hoa , chính là chuyển-dạ lúc sanh "

Tham-khảo :
Phụ-Nhân Tướng-Sản Bí-Quyết ( Phép Chẩn-Định Đàn-Bà Khi Sinh )
Chẩn Sản-Hậu Mạch-Quyết ( Phép Chẩn-Định Mạch Sau Khi Sinh )

*
( còn tiếp : Mạch Trẻ em )
.
Meta Analysis
A long answer touching the topics: Chuyển, Trường, Chương, Nguyệt, Nguyên, Phương,. and it's assertive. The answer isn't very clear, and quite hard to understand.
A long question with some complicated concepts. but the question tone is natural. The question isn't very well explained, but well formed.
Ask your question

About CCEverybody
Our system crawl the web to find the best answers for questions about health related topics (Diet, Diseases & Conditions, Alternative Medicine etc.)

Important
The opinions expressed in CCEverybody Communities are solely those of the User, who may or may not have medical or scientific training. These opinions do not represent the opinions of CCEverybody. Communities are not reviewed by a CCEverybody physician or any member of the CCEverybody editorial staff for accuracy, balance, objectivity, or any other reason. Some of these opinions may contain information about treatments or uses of drug products that have not been approved by the U.S. Food and Drug Administration. CCEverybody does not endorse any specific product, service or treatment.

Do not consider Communities as medical advice. Never delay or disregard seeking professional medical advice from your doctor or other qualified healthcare provider because of something you have read on CCEverybody. You should always speak with your doctor before you start, stop, or change any prescribed part of your care plan or treatment. CCEverybody understands that reading individual, real-life experiences can be a helpful resource, but it is never a substitute for professional medical advice, diagnosis, or treatment from a qualified health care provider. If you think you may have a medical emergency, call your doctor or dial 911 immediately.